महाराष्ट्रात वन्य प्राण्यांपासून शेतीचे संरक्षण करण्यासाठी राज्य सरकारमार्फत ‘काटेरी तार कुंपण योजना’ (Tar Kumpan Yojana Maharashtra 2026) राबवली जाते. प्रामुख्याने ही योजना डॉ. शामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजनेअंतर्गत किंवा महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे राबवण्यात येते.
Tar Kumpan Yojana Maharashtra काय आहे? (Introduction)
मित्रानो, आमचा WhatsApp ग्रुप जॉइन करा!
महाराष्ट्र राज्याच्या कृषी विभाग आणि वन विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबवली जाणारी Tar Kumpan Yojana Maharashtra ही एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण योजना आहे. विशेषतः ज्या शेतकऱ्यांची शेती जंगलाला लागून आहे किंवा ज्या भागात जंगली प्राण्यांचा (उदा. रानडुक्कर, हरिण, नीलगाय) उपद्रव जास्त आहे, अशा ठिकाणी ही योजना राबवली जाते.
या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांच्या पिकाचे होणारे नुकसान टाळणे हा आहे. पूर्वी शेतकऱ्यांना स्वतःच्या खिशातून खर्च करून शेतीला कुंपण घालावे लागत असे, परंतु आता Tar Kumpan Yojana Maharashtra अंतर्गत सरकार ९०% पर्यंत Subsidy (अनुदान) उपलब्ध करून देत आहे. यामुळे शेतकऱ्यांचा आर्थिक भार कमी झाला असून शेती अधिक सुरक्षित झाली आहे.
या योजनेची २०२६ मधील अद्ययावत माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
तार कुंपण योजनेत किती अनुदान मिळते?
१ ते २ हेक्टर शेतीसाठी → ९०% अनुदान
२ ते ३ हेक्टर शेतीसाठी → ६०% अनुदान
३ ते ५ हेक्टर शेतीसाठी → ५०% अनुदान
५ हेक्टरपेक्षा जास्त शेतीसाठी → ४०% अनुदान
👉 उर्वरित खर्च शेतकऱ्याला स्वतः करावा लागतो.
१. आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात (PDF/JPEG) तयार ठेवा:
७/१२ उतारा (अद्ययावत).
८-अ चा उतारा.
आधार कार्ड (मोबाईल नंबरशी लिंक असलेले).
बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत किंवा कॅन्सल चेक.
जातीचा दाखला (अनुसूचित जाती/जमाती असल्यास).
संमती पत्र: जर जमिनीवर एकापेक्षा जास्त नावे असतील, तर इतर खातेदारांचे संमती पत्र.
वन हक्क प्रमाणपत्र: जर जमीन वनक्षेत्राच्या जवळ असेल तर.
कोटेशन: अधिकृत विक्रेत्याकडून घेतलेले कुंपण साहित्याचे कोटेशन.
२. पात्रता (Eligibility)
अर्जदार हा महाराष्ट्राचा रहिवासी आणि शेतकरी असावा.
जमीन स्वतःच्या नावावर असणे आवश्यक आहे.
शेतकऱ्याचा गट असेल (Group Fencing) तर प्राधान्य दिले जाते.
ज्या भागात जंगली प्राण्यांचा (उदा. डुक्कर, नीलगाय) त्रास जास्त आहे, अशा क्षेत्रातील शेतकऱ्यांना प्राधान्य मिळते.
३. अनुदानाचे स्वरूप (Subsidy)
या योजनेअंतर्गत साधारणपणे ५०% ते ९०% पर्यंत अनुदान दिले जाते.
अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात (DBT द्वारे) जमा केली जाते.
४. अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Application Process)
तुम्ही महाडीबीटी शेतकरी पोर्टल (MahaDBT Farmer Portal) वरून ऑनलाईन अर्ज करू शकता:
वेबसाइटला भेट द्या: प्रथम mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जा.
नोंदणी/लॉगिन: जर तुम्ही नवीन असाल तर ‘नवीन अर्जदार नोंदणी’ करा, अन्यथा तुमच्या युजर आयडी आणि पासवर्डने लॉगिन करा.
योजना निवडा: ‘अर्ज करा’ या टॅबवर क्लिक केल्यानंतर ‘कृषी यांत्रिकीकरण’ किंवा ‘अन्न सुरक्षा अभियान’ अंतर्गत ‘वैयक्तिक लाभाच्या योजना’ निवडा.
घटक निवड: त्यामध्ये ‘काटेरी तार कुंपण’ किंवा ‘सौर ऊर्जा कुंपण’ (Solar Fencing) हा पर्याय निवडा.
माहिती भरा: विचारलेली सर्व माहिती भरून अर्ज जतन (Save) करा.
पसंतीक्रम द्या: तुम्ही एकापेक्षा जास्त बाबींसाठी अर्ज केला असल्यास त्याला प्राधान्य क्रमांक द्या.
अर्ज फी भरा: अर्जाचे शुल्क (साधारण २०-३० रुपये) ऑनलाईन पद्धतीने भरून अर्ज सबमिट करा.
५. पुढील प्रक्रिया काय?
लॉटरी पद्धत: अर्ज केल्यानंतर महाडीबीटीद्वारे सोडत (Lottery) काढली जाते.
निवड झाल्यास: जर तुमची निवड झाली, तर तुम्हाला SMS द्वारे कळवले जाईल. त्यानंतर तुम्हाला वरील कागदपत्रे पोर्टलवर अपलोड करावी लागतील.
पूर्व संमती: कृषी विभागाकडून ‘पूर्व संमती पत्र’ मिळाल्यावरच कुंपणाचे काम सुरू करावे.
पडताळणी: काम पूर्ण झाल्यावर कृषी अधिकारी जागेवर येऊन पाहणी करतात आणि त्यानंतर अनुदान जमा होते.
टीप: काही जिल्ह्यांत स्थानिक जिल्हा नियोजन समितीमार्फत स्वतंत्रपणे ही योजना राबवली जाते, त्यामुळे अधिक माहितीसाठी तुमच्या गावातील ‘कृषी सहाय्यक’ किंवा ‘तालुका कृषी अधिकारी’ कार्यालयाशी नक्की संपर्क साधा.
तुम्ही ‘काटेरी तार कुंपण योजने’ मधील अनुदानाच्या स्वरूपाबद्दल आणि पात्रतेबद्दल माहिती . या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान टाळणे हा असल्याने सरकारने यात मोठे आर्थिक सहाय्य दिले आहे.
विस्तृत माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. अनुदानाचे स्वरूप (Subsidy Details)
या योजनेअंतर्गत मिळणारे आर्थिक सहाय्य हे तुम्ही ‘वैयक्तिक’ अर्ज करता की ‘गटाने’, यावर अवलंबून असते:
अनुदानाची टक्केवारी: साधारणपणे खर्च होणाऱ्या एकूण रकमेच्या ५०% ते ७५% पर्यंत अनुदान दिले जाते. काही विशेष क्षेत्रांत (उदा. अति-संवेदनक्षम वनक्षेत्र) हे अनुदान ९०% पर्यंत असू शकते.
मर्यादा: सरकारकडून प्रति मीटर किंवा प्रति हेक्टर एक ठराविक रक्कम निश्चित केलेली असते. उदाहरणार्थ, सौर कुंपणासाठी साधारणपणे ₹२०,००० ते ₹५०,००० पर्यंतचे आर्थिक सहाय्य (क्षेत्रानुसार) मिळू शकते.
थेट लाभ (DBT): अनुदानाची रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट शेतकऱ्याच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
पूर्व संमती: महत्त्वाची बाब म्हणजे, साहित्य खरेदी करण्यापूर्वी सरकारची ‘पूर्व संमती’ मिळणे आवश्यक आहे, तरच अनुदान मिळते.
२. पात्रतेच्या अटी (Eligibility Criteria)
अर्जदार शेतकरी खालील अटी पूर्ण करणारा असावा:
रहिवासी: अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवासी असावा.
जमीन धारणा: शेतकऱ्याच्या नावावर स्वतःची शेती असणे आवश्यक आहे (७/१२ उतारा पुरावा म्हणून आवश्यक).
क्षेत्र मर्यादा: अत्यल्प भूधारक (१ हेक्टरपर्यंत) आणि अल्प भूधारक (१ ते २ हेक्टरपर्यंत) शेतकऱ्यांना प्रामुख्याने प्राधान्य दिले जाते.
गट शेतीला प्राधान्य: जर ४ ते ५ शेतकरी एकत्र येऊन त्यांच्या सलग असलेल्या जमिनीभोवती कुंपण घालणार असतील, तर अशा अर्जांना सरकार प्रथम प्राधान्य देते आणि अनुदानाची प्रक्रिया जलद होते.
स्थानिक अट: ही योजना प्रामुख्याने अशा जिल्ह्यांत किंवा तालुक्यांत प्रभावी आहे जिथे वन्य प्राण्यांचा (डुक्कर, नीलगाय, बिबट्या इ.) उपद्रव जास्त आहे.
इतर योजनांचा लाभ: अर्जदाराने यापूर्वी याच कामासाठी कोणत्याही शासकीय योजनेतून लाभ घेतलेला नसावा.
३. निवड प्रक्रिया कशी होते?
१. तुम्ही ऑनलाईन अर्ज केल्यानंतर संगणकीय ‘लॉटरी’ (सोडत) पद्धतीने तुमची निवड केली जाते.
२. निवड झाल्यानंतर तुम्हाला मोबाईलवर SMS येतो.
३. त्यानंतर तुम्हाला तुमची कागदपत्रे ऑनलाईन अपलोड करावी लागतात.
४. कृषी विभागाकडून कामाची पाहणी (Pre-inspection) केली जाते आणि त्यानंतरच तुम्हाला कुंपण बसवण्याची परवानगी दिली जाते.
तुम्हाला तुमच्या क्षेत्रातील नेमकी अनुदानाची रक्कम जाणून घ्यायची असेल, तर तुमच्या गावातील ‘कृषी सहाय्यक’ (Krishi Sahayak) यांच्याशी संपर्क साधा, कारण जिल्ह्यानुसार निधीची उपलब्धता वेगळी असू शकते.
